تحلیل محدودیت های نهادی در مدیریت منابع آب زیرزمینی شهرستان الشتر، استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران

2 دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان

3 عضو هیات علمی

4 دانشگاه یاسوج، دانشکده کشاورزی، گروه مدیریت توسعه روستایی، دکترای ترویج و توسعه کشاورزی

چکیده

در استان لرستان، بحران آب‌های زیرزمینی به یک مشکل اساسی تبدیل شده است. در این میان شهرستان الشتر یکی از شهرستان‌های متاثر از این بحران است. درحالیکه، دلایل مختلفی برای بحران آب‌های زیرزمینی در این شهرستان وجود دارد، یکی از چالش‌های فراروی مدیریت منابع آب زیرزمینی این شهرستان، ناشی از ضعف نهادی و سازماندهی می‌باشد. از این رو، مطالعه حاضر، محدودیت‌های نهادی در مدیریت منابع آب زیرزمینی را با استفاده از رویکرد نظریه داده بنیان بررسی نموده است. مشارکت کنندگان 24 نفر از مطلعان کلیدی دخیل در مدیریت منابع آب زیرزمینی شهرستان الشتر بودند که از طریق رویکرد نمونه‌گیری هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله برفی انتخاب شدند. بدین ترتیب، مشارکت کنندگان تحت مصاحبه عمیق قرار گرفتند و مصاحبه‌ها برای تحلیل کیفی بر اساس نظریه داده بنیان ثبت و رونویسی شدند. نتیجه‌ی حاصل از کدگذاری باز داده‌های گردآوری شده، استخراج 170 مفهوم و 43 زیرمقوله بود که بر اساس مدل پارادایم، مقوله‌ی مرکزی شناسایی شده در این پژوهش، ضعف ساختی کارکردی نهادی بود که بقیه مقوله‌ها در رابطه‌ی با آن معنا پیدا کردند. یافته‌ها نشان داد، مهم‌ترین شرایط زمینه‌ساز وقوع پدیده، مقوله‌های "ضعف بنیه مالی کشاورزان"، "وجود عناصر فرهنگی بازدارنده‌ی کشاورزان در مدیریت منابع آب زیرزمینی" و "سنتی بودن کشاورزی" بودند. نتایج تحقیق در مورد شرایط علی موثر بر وقوع پدیده یاد شده نشان از "برداشت غیراصولی و بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی" و "ضعف نظام پایش و کنترل" به عنوان مهم‌ترین علت‌ها دارند. در این مطالعه، "تغییر اقلیم" و "ضعف عملکردی نهادهای ثانویه متولی مدیریت منابع آب"، از جمله مهم‌ترین شرایط مداخله‌گر می‌باشند که منجر به تشدید وقوع پدیده شده‌اند. مهم‌ترین استراتژی نهادها به منظور غلبه بر پدیده، زیرمقوله-های "کنترل و مهندسی آب" و "مشارکت کشاورزان" بودند. کاربرد استراتژی‌های کنش/واکنش توسط نهادها، دارای پیامدهای مثبت و منفی بوده است که مهم‌ترین پیامد مثبت آن، "بهبود وضعیت کشاورزی کشاورزان" و مهم‌ترین پیامدهای منفی آن، "تخریب منابع طبیعی"، "بروز معضلات اقتصادی" و "بروز معضلات اجتماعی" بودند.

کلیدواژه‌ها