تحلیل عوامل مؤثر بر تقاضای مشتق شده‌‌ی گندم و پیش‌بینی آن با تأکید بر ترجیحات مصرف‌کننده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 دانشجوی دکترا اقتصاد دانشگاه اصفهان و کارشناس آمار کشوری مرکز آمار ایران

چکیده

با توجه به افزایش روزافزون تقاضای گندم به‌عنوان نهاده تولید در کشورهای درحال‌توسعه و ضروری بودن این محصول در سبد خانوار، الگوسازی صحیح تابع تقاضای گندم و تعیین عوامل مؤثر برای برنامه‌ریزی و همچنین پیش‌بینی برای تأمین به‌موقع با هزینه‌های کم اقتصادی و اجتماعی، دارای اهمیت زیادی است. در این مطالعه با استفاده از مفهوم روند ضمنی و ایجاد یک مدل- فضا حالت، با به‌کارگیری الگوریتم کالمن فیلتر، تقاضای گندم با تأکید بر ترجیحات مصرف‌کننده به‌عنوان نهاده تولید (تقاضای مشتق شده) برای دوره زمانی 1395-1361 برآورد شد. نتایج حاکی از غیر هموار و غیرخطی بودن روند ضمنی (ترجیحات مصرف‌کننده) است. کشش‌های قیمتی و درآمدی تقاضای مشتق شده گندم کمتر از یک به ترتیب 0270/0- و 2148/0 برآورد گردید؛ بنابراین ازیک‌طرف گندم به‌عنوان یک محصول ضروری با درجه ضروریت بالا شناسایی شد و از طرف دیگر سیاست‌های قیمتی و درآمدی برای کاهش مصرف، کارایی لازم را ندارند؛ بنابراین با توجه به ترجیحات مصرف‌کننده و ضروری بودن این محصول در سبد خانوار، سیاست صرفه‌جویی و مصرف درست پیشنهاد می‌شود. افزایش راندمان در صنایع تبدیلی از دیگر راهکارهای مصرف درست و کاهش تقاضای روزافزون این محصول است. نتایج حاصل از پیش‌بینی (در سال 1401 مقدار پیش بینی شده 48/24 میلیون تن) با لحاظ ترجیحات مصرف‌کننده در الگو روند افزایش تقاضای گندم را نشان می‌دهد. ازاین‌رو مدیران و برنامه‌ریزان می-توانند با اتخاذ تصمیماتی ازیک‌طرف تقاضا را کاهش داده و از طرف دیگر گندم موردنیاز برای صنایع تبدیلی را تأمین کنند.

کلیدواژه‌ها