انتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Evaluating the Explanatory Power of Behavioral Models in Measuring Food Inflation Uncertainty in Iran: A Confrontation between GARCH and Rational Inattention Modelsارزیابی قدرت تبیین مدلهای رفتاری در سنجش نااطمینانی تورم مواد غذایی ایران؛ تقابل الگوهای GARCH و بیتوجهی عقلانی24325810807610.22059/ijaedr.2026.413778.669433FAمحمدرضوانیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی ، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0003-3408-6677الهاموفائیمرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری، سازمان برنامه و بودجه، تهران، ایران.0000-0001-5496-2916مهدیپندارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.0000-0002-4350-575XJournal Article20260506This study investigates the behavioral roots of persistence in food price inflation volatility and compares its dynamics across urban and rural areas of Iran over the period from April 2003 to January 2026. To this end, a hybrid approach is employed, combining GARCH family models with structural break controls via Fourier trigonometric functions and a semi-parametric model grounded in Rational Inattention theory—which relies on the information flow rate parameter. The findings indicate that the Rational Inattention model, by accounting for information processing capacity constraints, exhibits higher out-of-sample predictive power and explanatory ability-as measured by RMSE and MAE—compared to traditional GARCH and Fourier-GARCH models. The information flow rate in urban areas is estimated to be approximately 2.7 times that of rural areas, indicating a deep information gap between these two markets and the primary cause of stronger volatility persistence in rural regions. Furthermore, based on the Directional Volatility Ratio index, which decomposes variance into upward and downward components, the results reveal that in rural areas, positive price shocks (upward risks) are the main source of uncertainty, whereas in urban areas, volatility stemming from the deflation of price bubbles and mean reversion plays the dominant role in generating fluctuations. Finally, these results underscore the need to upgrade information infrastructure in rural areas and to adopt stabilization policies that account for the distinct behavioral structure of each market.در پژوهش حاضر به واکاوی ریشههای رفتاری پایداری نوسانات تورم مواد غذایی و مقایسه پویاییهای نوسان در مناطق شهری و روستایی ایران طی بازه زمانی فروردین ۱۳۸۲ تا دی ۱۴۰۴ پرداخته شده است. در این راستا، از یک رویکرد ترکیبی شامل مدلهای خانواده GARCH با کنترل شکستهای ساختاری از طریق توابع مثلثاتی فوریه و مدل نیمهپارامتریک مبتنی بر نظریه بیتوجهی عقلانی (مبتنی بر نرخ جریان اطلاعات) استفاده شده است. یافتههای پژوهش با استفاده از شاخصهای ارزیابی RMSE و MAE نشان میدهد، مدل بیتوجهی عقلانی به دلیل لحاظ کردن محدودیت ظرفیت پردازش اطلاعات، قدرت پیشبینی بروننمونهای و تبیینکنندگی بالاتری نسبت به الگوهای سنتی GARCH و Fourier-GARCH دارد. بر اساس نتایج، نرخ جریان اطلاعات در مناطق شهری حدود 7/2 برابر مناطق روستایی برآورد شده است که نشاندهندهی شکاف اطلاعاتی عمیق میان این دو بازار و علت اصلی پایداری شدیدتر نوسانات در مناطق روستایی است. همچنین، براساس شاخص نسبت نوسان جهتدار که حاصل تفکیک واریانس به دو جزء صعودی و نزولی است، نتایج حاکی از آن است که در مناطق روستایی، تکانههای مثبت قیمت (ریسک صعودی) منبع اصلی نااطمینانی هستند، در حالی که در مناطق شهری، نوسانات ناشی از تخلیه حبابهای قیمتی و بازگشت به میانگین سهم غالب را در ایجاد نوسانات ایفا میکنند. در نهایت، این نتایج بر ضرورت ارتقای زیرساختهای اطلاعرسانی در مناطق روستایی و اتخاذ سیاستهای ثباتبخش متناسب با ساختار رفتاری هر بازار تأکید دارد.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108076_a3f0479db24180a899e6b0d3ff0df9be.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Capacity assessment of Iran's onion and shallot export marketسنجش ظرفیتهای بازار صادرات پیاز و موسیر ایران25927810807710.22059/ijaedr.2026.411610.669427FAحسیننوروزیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0002-6638-2078مهساپورحسینگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج. ایران0009-0000-1612-6546Journal Article20260222Given the various export limitations facing the Iranian economy, it is essential to assess the export potential of agricultural products such as onions and shallots. This research employs the stochastic frontier gravity model and the fractional probit panel model to analyze the factors affecting the export performance and efficiency of Iranian onions and shallots (tariff code 070310) to 39 selected countries from 2004 to 2023. The results indicate that GDP per capita in importing countries, the ratio of export prices to domestic prices, the real exchange rate, shared borders, and trade agreements have a significant positive impact on exports of Iranian onions and shallots. Conversely, trade liberalization, Iran's GDP per capita, and the export costs faced by importing countries negatively affect these exports. The average efficiency of Iranian onion and shallot exports is estimated at 0.79, suggesting an export shortfall of approximately 21%. The markets in Iraq and the UAE present the greatest potential for export growth, with estimated gaps of $6.9 million and $2.04 million, respectively. Furthermore, the findings from the Fractional Probit Panel Model revealed that capital productivity, investments in research and development, rail infrastructure, and the globalization index positively influence export efficiency, whereas geographical distance negatively affects export efficiency. Therefore, it is recommended to concentrate on three areas for policy development: lowering export costs, targeting markets with high capacity, and investing in productivity and technology.در اقتصاد ایران که با محدودیتهای صادراتی زیادی مواجه است، شناسایی ظرفیتهای صادراتی محصولات کشاورزی مانند پیاز و موسیر از اهمیت ویژهای برخوردار است. این مطالعه با بهکارگیری الگوی جاذبه مرزی تصادفی و الگوی پانل پروبیت کسری به بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر صادرات و کارایی صادراتی پیاز و موسیر ایران با کد تعرفه ۰۷۰۳۱۰ به 39 کشور هدف در دوره 2023-2004 میپردازد. نتایج بیانگر آن است که متغیرهای تولیدناخالص داخلی سرانه کشورهای هدف، نسبت قیمت صادراتی به قیمت داخلی، نرخ ارز حقیقی، مرز مشترک و موافقتنامههای تجاری اثر مثبت و معنیدار بر صادرات پیاز و موسیر ایران دارند، در حالیکه متغیرهای آزادسازی تجاری، تولید ناخالص داخلی سرانه ایران، هزینه صادرات به کشور هدف اثر منفی بر صادرات پیاز و موسیر دارند. میانگین کارایی صادراتی پیاز و موسیر ایران تقریبا 79/0 برآورد شده که نشاندهنده وجود شکاف صادراتی حدود 21 درصدی است. بازارهای عراق و امارات بهترتیب با شکاف صادراتی 9/6 و 04/2 میلیون دلاری، بیشترین ظرفیت را برای توسعه صادرات دارا میباشند. نتایج الگوی پانل پروبیت کسری نشان داد متغیرهای بهرهوری سرمایه، مخارج تحقیق و توسعه، زیرساختهای ریلی و شاخص جهانی شدن اثر مثبت و فاصله جغرافیایی اثر منفی بر کارایی صادراتی داشتهاند. از اینرو، سیاستگذاری در سه محور کاهش هزینههای صادراتی، تمرکز بر بازارهای با ظرفیت بالا و سرمایهگذاری در بهرهوری و فناوری پیشنهاد میشود.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108077_51f5428766e348afe97651166cd8d551.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Evaluation of the Effects of Input Subsidy Policy versus Direct Payment on the Cropping Pattern of Agricultural Products (Case Study: Dehgolan Plain, Kurdistan Province)ارزیابی آثار سیاست یارانه نهادهها در مقابل پرداخت مستقیم بر الگوی کشت محصولات زراعی (مورد مطالعه: دشت دهگلان، استان کردستان)27929510807810.22059/ijaedr.2026.408943.669413FAشیوارماییگروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.حامدنجفی علمدارلوگروه اقتصادکشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.0000-0002-5842-7512محمدحسنوکیل پورگروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0003-4506-9207Journal Article20260111Governments can influence agricultural production levels and cropping patterns through a range of policy instruments, including direct payments, input subsidies, export subsidies, and other support measures. Such policies may alter cropping decisions and improve farm income. In this study, using a Positive Mathematical Programming (PMP) model, the effects of a change in government support policy were examined under four scenarios— (1) continuation of the current input subsidy policy, (2) full removal of input subsidies, (3) implementation of direct payments to farmers, and (4) simultaneous implementation of direct payments with cropping pattern adjustment—on farm profitability and resource allocation during the 2023–2024 crop year. The results of the policy scenarios show that, in response to the change in the support regime, the cultivated area of irrigated wheat, irrigated bean, rainfed bean, and rainfed barley increased. In contrast, the cultivated area of rainfed wheat, irrigated barley, potato, cucumber, alfalfa, and onion declined. These changes indicate a shift in the cropping pattern toward crops with higher economic returns, lower production risk, and greater compatibility with resource constraints and the framework of the direct payment policy, suggesting that a change in support policy can guide farmers’ production behavior toward more efficient resource allocation. The scenarios also led to a reduction in chemical fertilizer use, which is environmentally important. Moreover, replacing input subsidies with direct payments was found to be an effective and efficient approach in terms of both economic performance and environmental sustainability, as it supports farm income while reducing the use of chemical fertilizers, pesticides, and fossil fuels. This, in turn, improves environmental conditions and enhances the sustainability of natural resources in the study area.دولتها از طریق ابزارهای متعددی مانند یارانههای مستقیم، یارانههای نهادهها، یارانههای صادراتی و سایر سیاستهای حمایتی قادر به تأثیرگذاری بر میزان تولید و سطح زیرکشت محصولات کشاورزی هستند. این سیاستها ممکن است منجر به تغییر الگوی کشت و بهبود درآمد کشاورزان شوند. در این مطالعه، با استفاده از مدل برنامهریزی ریاضی اثباتی، آثار تغییر سیاست حمایتی دولت در قالب چهار سناریو، تداوم وضعیت موجود، حذف یارانه نهادهها، اجرای پرداخت مستقیم به کشاورزان، و اجرای همزمان پرداخت مستقیم همراه با تغییر الگوی کشت، بر سودآوری و تخصیص منابع کشاورزی طی سال زراعی 1402-1403 بررسی شد. نتایج حاصل از اجرای سناریوهای مختلف سیاستی نشان میدهد که در واکنش به تغییر نظام حمایتی، سطح زیر کشت محصولاتی نظیر گندم آبی، نخود آبی، نخود دیم و جو دیم افزایش یافته است، در حالی که سطح زیر کشت گندم دیم، جو آبی، سیبزمینی، خیار، یونجه و پیاز کاهش را تجربه کرده است. این تغییرات حاکی از تعدیل الگوی کشت به سمت محصولاتی با بازده اقتصادی بالاتر، ریسک تولید کمتر و سازگاری بیشتر با محدودیت منابع و چارچوب سیاست پرداخت مستقیم است و نشان میدهد که تغییر سیاست حمایتی میتواند رفتار تولیدی کشاورزان را به سمت تخصیص کاراتر منابع هدایت کند. همچنین اعمال این سناریوها حاکی از کاهش مصرف نهادههای کود شیمایی است که از نظر زیستمحیطی دارای اهمیت است. همچنین، جایگزینی سیاست یارانه نهادهها با سیاست پرداخت مستقیم، از منظر کارایی اقتصادی و پایداری زیستمحیطی، رویکردی کارا و اثربخش محسوب میشود که ضمن حمایت از درآمد کشاورزان، از طریق کاهش مصرف کودهای شیمیایی، سموم و سوختهای فسیلی، به بهبود وضعیت محیطزیستی و ارتقای پایداری منابع طبیعی در منطقه مورد مطالعه منجر میشود.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108078_dd4c915af15ab30a0d8fd8b74f11c934.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Investigating the Effects of Economic Factors, Renewable Energy, Innovation, and Urbanization on Environmental Sustainability: A Case Study of Middle East and North Africa Countriesبررسی اثرات عوامل اقتصادی، انرژیهای تجدیدپذیر، نوآوری و شهرنشینی بر پایداری محیطزیست (مطالعه موردی: کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا)29731210530110.22059/ijaedr.2025.401841.669386FAمریماسدپور کردیگروه مهندسی اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیع ساری، ساری، ایران0000-0001-6899-8071حمیدامیرنژادگروه مهندسی اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیع ساری، ساری، ایران0000-0002-4307-1146کمالعطایی سلوطگروه مهندسی اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیع ساری، ساری، ایران0000-0001-8092-5887محمدبهادریگروه مهندسی اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران0009-0004-7503-9628Journal Article20250914Carbon dioxide (CO<sub>2</sub>) emissions, as the main greenhouse gas and a key factor of adverse environmental changes, have been one of the most important global challenges and the focus of researchers and policymakers in recent years. The Middle East and North Africa countries, due to the extensive production and consumption of fossil fuels and the high share of CO<sub>2</sub>in greenhouse gas emissions, require special study in this field. In this regard, the present study was conducted with the aim of analyzing the effect of several key economic and technological factors, including renewable electricity generation, economic complexity, innovation, financial development, and urbanization, on the environmental sustainability indicator (CO₂ emissions) in 15 countries of the study region over the period 1996 to 2022. In this study, panel data and the Driscoll-Kraay econometric technique were employed to examine the effect of these factors on CO<sub>2</sub>emissions. The estimation results of the model using the Driscoll-Kraay method showed that economic complexity and its squared term had no significant effect on CO<sub>2</sub> emissions. In contrast, urbanization had a negative and significant effect on CO<sub>2</sub> emissions. Electricity generation from renewable energy also had a negative and highly significant effect on CO<sub>2</sub> emissions. Meanwhile, innovation and financial development had a positive and significant effect on CO<sub>2</sub> emissions, indicating their role in increasing industrial activities and intensifying pollution. This research emphasizes the necessity of policymakers’ focus on expanding renewable energy, directing innovation toward green technologies, designing sustainable financial frameworks, and implementing smart urban management. Implementing these measures can, in addition to reducing environmental impacts, pave the way for sustainable development.انتشار دیاکسیدکربن ، بهعنوان مهمترین گاز گلخانهای و عامل اصلی تغییرات نامطلوب زیستمحیطی، یکی از جدیترین چالشهای جهانی بهشمار میرود و همواره کانون توجه پژوهشگران و سیاستگذاران بوده است. کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا به دلیل تولید و مصرف گسترده سوختهای فسیلی و سهم بالای دیاکسیدکربن در انتشار گازهای گلخانهای، نیازمند مطالعهای ویژه در این حوزهاند. ازاینرو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر چند عامل کلیدی اقتصادی و فناورانه شامل تولید برق از انرژی تجدیدپذیر، پیچیدگی اقتصادی، نوآوری، توسعه مالی و شهرنشینی بر شاخص پایداری محیط زیست (انتشار دیاکسیدکربن ) در ۱۵ کشور منتخب منطقه طی بازه زمانی 1996 تا 2022 انجام شد. برای این منظور، از دادههای پنل و تکنیک اقتصادسنجی Driscoll-Kraay استفاده شد. نتایج برآورد مدل نشان داد پیچیدگی اقتصادی و توان دوم آن اثری معنادار بر انتشار دیاکسیدکربن ندارند. در مقابل، شهرنشینی اثر منفی و معنادار بر انتشار دیاکسیدکربن نشان داد. تولید برق از انرژیهای تجدیدپذیر نیز اثر منفی و بسیار معنادار بر انتشار دیاکسیدکربن نشان داد. درحالیکه نوآوری و توسعه مالی تأثیر مثبت و معناداری بر انتشار دیاکسیدکربن داشتند که بیانگر نقش آنها در افزایش فعالیتهای صنعتی و تشدید آلودگی است. این پژوهش بر ضرورت تمرکز سیاستگذاران بر گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، هدایت نوآوری به سمت فناوریهای سبز، طراحی چارچوبهای مالی پایدار و مدیریت شهری هوشمند تأکید دارد. اجرای این اقدامات میتواند ضمن کاهش آثار زیستمحیطی، مسیر توسعه پایدار را هموار سازد.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_105301_3b18ea366ad6dcfeda6dc2382cd16f39.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Operational Risk Management in Industrial Dairy Farms: An FMEA-Based Approachمدیریت ریسکهای عملیاتی در واحدهای صنعتی پرورش گاو شیری: رویکردی مبتنی بر FMEA31332910832910.22059/ijaedr.2026.410517.669421FAعلیمولاییگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0009-0006-5953-6928علیفیروززارعگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0000-0003-0982-9344نازنینیوسفیانگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران0009-0007-9108-6522Journal Article20260208Industrial livestock farms in semi-arid regions face multiple operational risks that can threaten business continuity and productivity. This study aimed to identify and prioritize operational risks in industrial livestock systems using evidence from 50 dairy farms in Mashhad County, north-eastern Iran. We applied a Failure Mode and Effects Analysis (FMEA) approach to develop a risk register and classify risks across major functional domains. Risk priority numbers were then computed based on severity, occurrence, and detectability. Risk scores were elicited through structured expert-based assessments with key farm stakeholders and aggregated to rank risks and highlight high-priority clusters. Results indicate that feed-related volatility (price shocks and quality instability), microclimate control failures (cooling and ventilation disruptions), workforce instability (turnover and skill gaps), and cold-chain disruptions (milk handling and storage reliability) rank among the most critical risks. These risks are not only frequent or severe, but also difficult to detect early, which increases the likelihood of cascading losses through reduced milk yield, herd health complications, and operational downtime. The findings suggest that strengthening preventive management is essential to reduce both the occurrence frequency and the detectability deficiencies of high-priority risks. Key actions include systematic feed-quality monitoring, routine herd health surveillance, and reliability-focused maintenance for cooling, ventilation, and milk-cooling systems. In addition, improving institutional support mechanisms—particularly advisory and extension services, credible and transparent risk-transfer arrangements, and more effective cooperative governance—can enhance implementation capacity and resilience. Overall, the study provides an evidence-based prioritization to guide farm managers and policymakers toward integrated operational risk management in industrial livestock systems operating under semi-arid constraints.دامداریهای صنعتی در مناطق نیمهخشک با ریسکهای عملیاتی متعددی مواجهاند که میتواند تداوم کسبوکار و بهرهوری آنها را تهدید کند. هدف از این مطالعه، شناسایی و اولویتبندی ریسکهای عملیاتی در نظامهای دامداری صنعتی با استفاده از شواهد بهدستآمده از ۵۰ واحد پرورش گاو شیری در شهرستان مشهد واقع در شمالشرقی ایران است. برای این منظور، رویکرد تجزیهوتحلیل حالت و اثرات خطا (FMEA) بهمنظور تدوین یک فهرست ثبت ریسک و طبقهبندی ریسکها در حوزههای عملکردی اصلی به کار گرفته شد. سپس، اعداد اولویت ریسک بر اساس سه شاخص شدت، وقوع و قابلیت تشخیص محاسبه گردید. نمرات ریسک از طریق ارزیابیهای ساختاریافته مبتنی بر نظر کارشناسان با حضور ذینفعان کلیدی واحدها استخراج شد و بهمنظور رتبهبندی مخاطرات و برجستهسازی خوشههای با اولویت بالا، تجمیع گردید. نتایج نشان میدهد که نوسانات مرتبط با خوراک دام (شوکهای قیمتی و ناپایداری کیفیت)، نقص در کنترل ریزاقلیم (اختلال در سیستمهای سرمایش و تهویه)، بیثباتی نیروی کار (جابهجایی کارکنان و شکاف مهارتی) و اختلال در زنجیره سرد (قابلیت اطمینان در جابهجایی و نگهداری شیر) در زمره بحرانیترین ریسکها قرار دارند. این ریسکها نهتنها مکرر یا شدید هستند، بلکه تشخیص زودهنگام آنها نیز دشوار است؛ امری که احتمال وقوع زیانهای پیدرپی را از طریق کاهش تولید شیر، عوارض مرتبط با سلامت گله و توقف عملیات، افزایش میدهد. یافتهها حاکی از آن است که تقویت مدیریت پیشگیرانه بهمنظور کاهش تواتر وقوع و رفع کاستیهای مربوط به قابلیت تشخیص در ریسکهای دارای اولویت بالا، امری ضروری است. اقدامات کلیدی در این زمینه شامل پایش سیستماتیک کیفیت خوراک، مراقبت و ارزیابی مستمر سلامت گله، و همچنین نگهداری و تعمیرات مبتنی بر قابلیت اطمینان برای سیستمهای سرمایشی، تهویه و خنککننده شیر است. افزون بر این، بهبود سازوکارهای حمایتی نهادی - بهویژه خدمات مشاورهای و ترویجی، ترتیبات معتبر و شفاف انتقال ریسک و حکمرانی کارآمدتر تعاونیها- میتواند ظرفیت اجرایی و تابآوری را ارتقا بخشد. در مجموع، این مطالعه یک اولویتبندی مبتنی بر شواهد را ارائه میدهد تا مدیران واحدها و سیاستگذاران را بهسوی مدیریت یکپارچه ریسکهای عملیاتی در واحدهای صنعتی پرورش گاو شیری تحت محدودیتهای مناطق نیمهخشک هدایت نماید.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108329_3480649259d591ab0da765245247a07d.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622An Assessment of the Adaptability of Iran’s Pistachio and Date Exports to Global Demand Patternsسنجش تطبیقپذیری صادرات پسته و خرمای ایران با ساختار تقاضای جهانی33134910535410.22059/ijaedr.2026.403318.669389FAریحانهاله وردیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0009-0001-3565-9994حامدرفیعیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0002-1279-6830اسماعیلپیش بهارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0001-7826-5437سعیدیزدانیگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0002-9403-9963مهدیپندارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0002-4350-575Xعبدالمجیدلیاقتگروه مهندسی آبیاری و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.0000-0002-3224-6529Journal Article20251005Pistachio and date, as valuable commodities in Iran’s non-oil trade, play a crucial role in achieving sustainable development. Accordingly, analyzing the export performance of these products is essential for strengthening Iran’s competitiveness in global markets. This study applies the Constant Market Share (CMS) model and decomposes changes in export volumes into the scale effect, competitiveness effect, and second-order effect to assess Iran’s capacity, as a major exporter, to adjust and adapt the export structure of pistachios and dates in response to changes in the global demand structure for these products. Export data were drawn from the International Trade Centre (ITC) for the period 2013–2022. The results indicate that Iran’s pistachio exports experienced a significant decline in global market share (from 39% in 2013 to 17% in 2022), accompanied by a negative competitive effect, whereas date exports exhibited an upward trajectory with stable and growing market shares (from 14% to 18%). The CMS decomposition further showed that the second-order effect (SOE) was generally positive, demonstrating Iran’s relative ability to adapt to shifts in global demand. The findings highlight that enhancing product quality, pursuing international branding, and leveraging trade agreements are essential strategies to improve competitiveness and alignment with demand dynamics. Accordingly, reinforcing competitive policies and targeted marketing efforts in pistachio exports, along with continued investment in strengthening the competitiveness and adaptability of date exports, can contribute to improving Iran’s overall export performance.پسته و خرما، از محصولات ارزشمند در تجارت غیر نفتی بوده و نقشی کلیدی در دستیابی به توسعه پایدار ایفا مینمایند؛ از اینرو، تحلیل صادرات این محصولات، در ارتقای رقابتپذیری ایران در بازار جهانی حائز اهمیت است. این پژوهش، با استفاده از الگوی سهم بازار ثابت(CMS) و تجزیه تغییر در حجم صادرات به مؤلفههای «اثر مقیاس»، «اثر رقابتی» و «اثر مرتبه دوم»، توان ایران به عنوان یک صادرکننده عمده در تنظیم و سازگاری الگوی صادرات پسته و خرما با تغییرات ساختار تقاضای جهانی این محصولات را بررسی مینماید. دادههای مربوط به صادرات از پایگاه ITC و برای دوره 2013 تا 2022 استخراج شده است. نتایج نشان داد که صادرات پسته ایران با کاهش سهم بازار (از 39 به 17 درصد) و اثر رقابتی منفی مواجه بوده؛ در حالیکه خرما روند افزایشی (از 14 به 18 درصد) و سهم بازار پایدار داشته است. تحلیل CMS نشان داد که اثر مرتبه دوم (SOE) بهطور کلی مثبت بوده و بیانگر توان نسبی ایران در انطباق با تغییرات ساختار تقاضای جهانی است. یافتهها همچنین تأکید میکنند که کیفیت، برندسازی و توافقنامههای تجاری میتوانند اثر رقابتی و انطباق با تقاضای جهانی را تقویت کنند. بنابراین، تقویت سیاستهای رقابتی و بازاریابی هدفمند در الگوی صادرات پسته و ادامه سرمایهگذاری در رقابتپذیری و انطباق خرما با تغییرات تقاضای جهانی میتواند به بهبود عملکرد صادراتی ایران کمک کند.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_105354_0e3078a14e84988234576e9696f69dc8.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Structural Modeling of the Effect of Dimensions of International Entrepreneurial Marketing on the Tendency Towards It (Case: Greenhouse Owners in Tehran Province)مدلسازی ساختاری اثر ابعاد بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی بر گرایش به آن (مورد: گلخانهداران استان تهران)35136810833210.22059/ijaedr.2026.409574.669414FAمحمدخراسانیدانشجوی کارشناسی ارشد نوآوری و کارآفرینی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایرانفاطمهرزاقی بورخانیگروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران0000-0003-4299-9783طاهرعزیزی خالخیلیگروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران0000-0002-2580-0245Journal Article20260112Context and Purpose<br><br>International entrepreneurial marketing has increasingly been recognized as an innovative business strategy at both global and national levels. In today’s competitive environment, the proactive identification and exploitation of opportunities to attract and retain profitable customers through innovative international approaches have become critically important. While entrepreneurs worldwide seek effective pathways to introduce their products into international markets, the international marketing environment inherently presents numerous opportunities alongside significant threats. Considering the global challenges associated with conventional agricultural production systems, the future of agriculture lies in the expansion of greenhouse cultivation and the international marketing of agricultural products through an entrepreneurial lens. The development of greenhouse cultivation and the international marketing of products with an entrepreneurial perspective is a future necessity in the agriculture sector, particularly in greenhouse products. Accordingly, the primary objective of this study is to identify and explain the key components of international entrepreneurial marketing and their effect on the inclination toward it among greenhouse producers in Tehran Province."<br><br>Research Methodology<br><br>This study is applied in nature and adopts a quantitative survey research design. The statistical population comprised operators of vegetable and cucurbit greenhouses in Tehran Province. Using stratified random sampling with proportional allocation, four counties: Pakdasht, Pishva, Varamin, and Shahr-e Rey were selected, encompassing a total of 1934 greenhouse units. Based on Morgan’s sample size table, 322 greenhouse was conducted using a stratified simple random method. The face and content validity of the questionnaire were confirmed by subject-matter experts, while discriminant validity was established using the Average Variance Extracted (AVE) criterion. Reliability was verified through Cronbach’s alpha and composite reliability indices. To assess the internal reliability of the research instrument, Cronbach’s alpha coefficient was used, which ranged from 0.7 to 0.9. Data were analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) via SmartPLS 3 software.<br><br>Findings<br><br>The results indicate that the surveyed greenhouse operators exhibit a moderate to high inclination toward modern and electronic marketing (approximately 45%), product export activities (approximately 47%), and product branding and standardization (approximately 45%). Overall, the tendency of greenhouse operators toward international entrepreneurial marketing was estimated at approximately 49%, reflecting a moderate to high level. The findings further reveal that greenhouse operators’ inclination toward international entrepreneurial marketing is significantly influenced by entrepreneurial capability, market-oriented capability, and international skill capability. These effects were confirmed at the 99% confidence level. Among these factors, entrepreneurial capability exerted the strongest influence (path coefficient = 0.364; t-value = 8.065). Collectively, the direct effects of entrepreneurial capability, market-oriented capability, and international skill capability accounted for approximately 44% of the variance in the latent construct of international entrepreneurial marketing orientation. This underscores the foundational importance of these capabilities from a forward-looking perspective in advancing greenhouse product exports in Tehran Province.<br><br>Conclusion<br><br>Based on the findings, it is recommended that entrepreneurial capability be strengthened by fostering a culture of innovation, creativity, risk-taking, and accountability. Such efforts can facilitate the empowerment of farmers through the introduction of novel market-oriented initiatives, including electronic business (e-business) models and the commercialization of green and organic greenhouse products. In addition, the development of export cooperatives for greenhouse products, along with the provision of supportive facilities for the production of healthy products backed by government policies, such as guaranteed purchasing of certified green and healthy brands, can enhance market-oriented behavior. Furthermore, training in international business skills and benchmarking against successful international entrepreneurs can effectively enhance international skill capability. Overall, the findings highlight the necessity of a paradigm shift from a “production-oriented” approach to an “international marketing-oriented” mindset in greenhouse production. To effectively address environmental challenges, merely possessing the three core capabilities is insufficient; rather, these capabilities must be integrated within a higher-order meta-capability of strategic adaptability in international marketing, enabling producers to swiftly sense market dynamics and align with the socio-cultural demands of global markets. Substantial government intervention is required in export financing, administrative facilitation, and the development of smart infrastructures and cold chain systems. In this regard, designing a mechanism for targeted export investment facilities with low interest rates-aimed at standardizing and mechanizing cold storage and packaging equipment in greenhouse units-is recommended. As long as credit stability, investment facilities, and relief from sanctions are not provided to support production standardization, risk-taking and innovation in the export pathway will remain constrained.هدف: بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی به عنوان یک راهبرد نوین تجارت در جهان و کشور مطرح است. با توجه به چالش جهانی تولید محصولات کشاورزی به روش سنتی، آینده نگری در توسعه پایدار کشاورزی با توسعه کشت گلخانهای و بازاریابی کارآفرینانه این محصولات در سطح بینالمللی حایز اهمیت است. هدف کلی این تحقیق تبیین مؤلفههای بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی در تولید محصولات گلخانهای استان تهران است.<br><br>روششناسی: این تحقیق با توجه به ماهیت و نوع پژوهش از نوع تحقیق پیمایشی با روش کمی و از لحاظ هدف کاربردی است. جامعه آماری تحقیق را بهرهبرداران گلخانههای سبزی و صیفیجات استان تهران تشکیل میدهند که با روش نمونهگیری تصادفی طبقهای با انتساب متناسب چهار شهرستان پاکدشت، پیشوا، ورامین و شهر ری با مجموع 1934 واحد گلخانه انتخاب شدند که مطابق با جدول مورگان حجم نمونه در این پژوهش 322 واحد تعیین گردید. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان و روایی تشخیصی با شاخص میانگین واریانس استخراج شده (AVE) تأیید شد. پایایی تحقیق با شاخص آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تأیید شد. برای تحلیل دادهها از مدلسازی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) با نرمافزار Smart PLS3 استفاده شد.<br><br>یافتهها: یافته ها بیانگر آن است که عوامل تأثیرگذار بر گرایش بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی گلخانهداران تحت تأثیر مؤلفههای قابلیت کارآفرینانه، قابلیت بازارمحوری و قابلیت مهارت بینالمللی است که این تأثیرگذاری در سطح اطمینان 99% مورد تأیید واقع شد و بر اساس ضریب مسیر (pc) بیشترین تأثیر را در درجه اول قابلیت کارآفرینانه (با ضریب مسیر 364/0و t-value 065/8) بر گرایش گلخانهداران داشته است. حدود 44 درصد از تغییرات متغیر نهفته گرایش به بازاریابی کارآفرینانه بینالمللی با اثر مستقیم قابلیت کارآفرینانه، قابلیت بازارمحوری و قابلیت مهارت بینالمللی تبیین شدهاست.<br><br>نتیجهگیری: نتایج نهایی بر ضرورت تغییر پارادایم از "تولیدمحوری" به "بازاریابیمحوری بینالمللی" در محصولات گلخانهای تأکید دارد. برای غلبه بر چالشهای محیطی، صرف داشتن قابلیتهای سهگانه کافی نبوده و لازم است این توانمندیها در چارچوب یک فراقابلیت نوین یعنی تطبیقپذیری استراتژیک در بازاریابی بینالمللی سازماندهی شوند تا تولیدکنندگان به سرعت بتوانند نیازهای بازار را حس کرده و با نیازهای اجتماعی-فرهنگی بازارهای جهانی سازگار شوند.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108332_e88ef98721b239b73f5097651b0dc90a.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Investigation of factors affecting the performance of beekeeping farms in Fereydounshahr Countyشناسایی عوامل تعیینکننده عملکرد مزارع زنبورداری در شهرستان فریدون شهر36938310833310.22059/ijaedr.2026.414053.669434FAسید عرفانحسینیگروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران0009-0006-0339-4262علی اکبربراتیگروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، ایران0000-0003-0375-2331حسینشعبانعلی فمیگروه مدیریت و توسعه کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، تهران، ایران0000-0002-4885-0317Journal Article20260509This study provides valuable insights about factors affecting beekeeping farm performance, investigating these factors in Fereydunshahr County, Iran. The findings revealed that economic factors demonstrating the strongest impact on beekeeping farms’ performance. Annual income of beekeepers and total number of colonies on the farm emerged as the most significant positive predictors of farm performance, highlighting the critical role of financial resources and scale economies in this sector. The negative correlation between marital status and farm performance reveals important social dynamics, suggesting that family responsibilities may constrain time investment and risk-taking behaviors necessary for optimal farm management. Our findings regarding initial colony numbers at the time of starting the business underline the importance of starting conditions for long-term success, while the significance of average cost per colony confirms that adequate investment in hive management is essential for productivity. Technical factors, particularly distance between the farm and the appropriate water source and slope of the land in the farm settlement area, demonstrate the complex interplay between environmental conditions and beekeeping practices. The predominance of middle-aged beekeepers and the prevalence of beekeeping as a secondary occupation point to concerning sustainability issues within the industry. Without targeted interventions to attract younger generations and improve economic viability, the sector may face decline, threatening both ecological services and rural livelihoods. Additionally, policy initiatives promoting beekeeping as a primary occupation through market development and value-chain enhancement could help transform it into a more attractive and sustainable livelihood option. Therefore, policies and programs adopted in the domain of beekeeping should be designed to steer the status of key influencing factors toward their optimal conditions. Such measures would enhance the ecological and environmental service functions of honeybees while simultaneously fostering sustainable development in rural areas. By prioritizing these objectives, stakeholders can ensure the optimization of beekeeping operations and their broader contributions to ecosystem resilience and rural socioeconomic stability. Finally, the political proposals and practical applications of this study are as follows:<br><br>a) The low engagement of youth in beekeeping threatens workforce sustainability, innovation adoption, and the sector’s economic and ecological contributions. To counteract this, policymakers should prioritize strategies that make beekeeping an attractive and viable career for younger generations. This can be achieved through targeted incentive programs like grants, low-interest loans, or tax exemptions for young entrants, comprehensive awareness campaigns like workshops, social media outreach, or partnerships with schools to highlight beekeeping’s ecological and economic benefits, and enhanced vocational training like technical skill development and entrepreneurship modules. Additionally, streamlining bureaucratic processes and improving market linkages can amplify perceived profitability. Proactive efforts to modernize the sector’s image and economic structure are essential to secure its long-term viability.<br><br>b) The prevalence of beekeeping as a secondary occupation reflects insufficient income and weak professional identity, fostering non-professional practices that harm the industry. Policies must reorient beekeeping as a full-time, respected profession by enforcing certification standards like mandatory training and licensing for entry, boosting profitability through activities like subsidies for high-quality equipment, guaranteed pricing mechanisms, or value-added product development, and reducing production barriers thorough activities like facilitating the access to affordable credit and cooperative-led bulk purchasing. Strengthening the sector’s economic viability and formalizing its professional identity will attract committed practitioners, curb unregulated competition, and mitigate risks like pest mismanagement.<br><br>c) The study underscored the performance benefits of scaling colony numbers to optimal levels. Policymakers should incentivize consolidation and standardization by introducing colony-based regulations like minimum/maximum thresholds tied to land capacity, offering financial incentives like preferential loans or grants for beekeeping farms meeting optimal colony targets, and promoting cooperative models to pool resources. Such measures can harness economies of scale, improve technical performance, and ensure sustainable growth without overburdening ecosystems.<br><br>d) The strong link between beekeeper income and farm performance underscores the need to prioritize economic stability. Policies should focus on expanding insurance schemes to cover climate and market risks, establishing equitable trading platforms like digital marketplaces or cooperatives to eliminate middlemen, and fostering financial collaboration like collective savings funds or microloans. By safeguarding livelihoods and reducing vulnerability, these interventions can enhance adoption of advanced techniques and long-term sector resilience.<br><br>e) The influence of technical factors including water access and land slope on performance highlights gaps in technical compliance. Policymakers should mandate enforceable standards like optimal hive spacing, proximity to residential areas and water availability, and tie compliance to incentives like subsidies conditional on meeting benchmarks. Training programs on beekeeping establishment site selection and resource management, paired with penalties for non-compliance, can align practices with technical best practices and elevate beekeeping farms’ performance.<br><br>f) Finally, a holistic policy framework integrating the above measures is critical. This includes formalizing partnerships between beekeepers, researchers, and governments to co-design solutions, launching nationwide certification systems to standardize quality, and establishing monitoring bodies to track compliance and outcomes. Such systemic reforms can harmonize economic, environmental, and social goals, ensuring the sector’s transition toward sustainability and competitiveness.<br><br>By adopting these recommendations, policymakers can address immediate challenges while laying the groundwork for a resilient, innovation-driven beekeeping industry that benefits ecosystems and rural communities.<br><br>This study employed methodologies to enhance accuracy, yet several limitations must be noted. Prolonged interviews, coupled with beekeepers’ fatigue, disinterest, and concerns about misuse of personal or professional data, may have influenced response quality. While measures such as ensuring confidentiality, clarifying questions patiently, and diversifying data collection methods were implemented, challenges persisted. The sample was restricted to officially registered beekeepers in the study area, potentially excluding unregistered ones, which could introduce selection bias. Additionally, the inaccessibility of certain terrains necessitated conducting some interviews through telephone, potentially affecting data depth. Furthermore, the dynamic nature of colony numbers during breeding periods required using end-period counts for consistency, which may oversimplify seasonal variations. Despite these constraints, the authors endeavored to deliver precise and cohesive results. Finally, in terms of future research, some areas which may be subject of further research are:<br><br>a) Develop a comprehensive model to analyze factors influencing beekeeping farm performance to optimize beekeeping practices;<br><br>b) Test variables identified in this study across diverse regions in Iran and globally to enhance the generalizability of findings;<br><br>c) Conduct targeted studies examining technical, economic, and social dimensions of beekeeping separately to inform context-specific interventions;<br><br>d) Perform meta-analyses of hypotheses on the impact of variables on beekeeping farm performance to validate and refine theoretical frameworks;<br><br>e) Pursue interdisciplinary research exploring linkages between beekeeping, climate change adaptation, and rural sustainable development.<br><br>Addressing these priorities will strengthen strategies for sustainable beekeeping systems while ensuring findings remain actionable for stakeholders in academia, policy, and rural communities.Beekeeping plays a critical role in ecosystem conservation and sustainability, with ecosystems providing essential resources for apiculture and beekeeping reciprocally enhancing biodiversity through pollination services. However, beekeeping farm performance have faced many pressures. This study identified determinants of the beekeeping farm performance for improving its efficiency, competitiveness, and ecological contributions. Data were collected in 2022 from a sample size of 140 beekeepers (n=140) selected through stratified sampling among the beekeepers of Fereydunshahr county (N=210) in Iran. Multiple linear regression model was used for data analyzing. Results underscore that higher income (β = 0.836) and colony numbers (β = 0.358) enhance productivity, while land slope (β = -0.102) and marital obligations (β = -0.206) may limit operational capacity. The model explains 70% of performance variance, highlighting actionable levers for policymakers. Prioritizing these factors in interventions can strengthen beekeeping viability, fostering synergies between rural livelihoods and ecosystem health. The findings revealed that economic factors demonstrating the strongest impact on beekeeping farms’ performance. Annual income of beekeepers and total number of colonies on the farm emerged as the most significant positive predictors of farm performance, highlighting the critical role of financial resources and scale economies in this sector. The negative correlation between marital status and farm performance reveals important social dynamics, suggesting that family responsibilities may constrain time investment and risk-taking behaviors necessary for optimal farm management. Our findings regarding initial colony numbers at the time of starting the business underline the importance of starting conditions for long-term success, while the significance of average cost per colony confirms that adequate investment in hive management is essential for productivity. Technical factors, particularly distance between the farm and the appropriate water source and slope of the land in the farm settlement area, demonstrate the complex interplay between environmental conditions and beekeeping practices.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108333_a74f062b27392bf0f037ea6ad9459a66.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Examining the Short-Term Dynamics of Income Mobility among Iranian Households under Stagflationary Conditions: Is Poverty a Trap?بررسی پویاییهای کوتاهمدت تحرک درآمدی خانوارهای ایرانی در شرایط رکود تورمی: آیا فقر یک تله است؟38540410851010.22059/ijaedr.2026.411188.669424FAاسماعیلپیش بهارگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.0000-0001-7826-5437زکیهداودنیاگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران0009-0005-9623-8957محمدقهرمان زادهگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران0000-0003-0993-9244جوادحسین زادگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.0000-0002-7023-2355آرشدور اندیشگروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0001-7858-6644Journal Article20260217Income mobility is a key indicator of economic dynamism and plays an important role in assessing inequality and households’ opportunities for economic advancement. This study examines the patterns of intragenerational income mobility among urban and rural households in Iran during the period 2021–2023 using income decile transition matrices, the Shorrocks mobility index, and panel regression models. The results indicate that the highest degree of income movement occurs within the middle deciles, whereas the lowest and highest deciles exhibit relatively greater stability. In other words, low-income and high-income households are more likely to remain in their initial income positions than households in the middle of the income distribution. A comparison between urban and rural areas reveals a broadly similar mobility pattern, although differences exist in the magnitude of mobility and the factors determining it. Lower-income urban households experience less mobility than their rural counterparts, while rural households are more sensitive to demographic characteristics and economic conditions. The panel regression results confirm the significant roles of the household head’s age, household size, asset ownership, internet access, expenditure patterns, and macroeconomic variables in shaping income positions and decile mobility. Inflation, particularly in urban areas, emerges as one of the most important barriers to upward income mobility. These findings highlight the need for targeted regional policies aimed at controlling inflation, strengthening real household incomes, improving access to assets, and expanding information infrastructure to enhance opportunities for income mobility.<span dir="RTL" lang="AR-SA">تحرّک درآمدی یکی از شاخصهای کلیدی پویایی اقتصادی است و نقش مهمی در ارزیابی نابرابری و فرصتهای ارتقای اقتصادی خانوارها دارد. این مطالعه الگوهای تحرّک درآمدی دروننسلی خانوارهای شهری و روستایی ایران طی سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ را با استفاده از ماتریسهای انتقال دهکهای درآمدی، شاخص شوروکس و مدلهای رگرسیون پانلی بررسی میکند. نتایج نشان میدهد بیشترین جابهجایی درآمدی در دهکهای میانی رخ میدهد، در حالی که دهکهای ابتدایی و انتهایی از ثبات نسبی بیشتری برخوردارند؛ بهگونهای که خانوارهای کمدرآمد و پردرآمد در مقایسه با دهکهای میانی، احتمال بیشتری برای باقی ماندن در موقعیت درآمدی پیشین خود دارند. مقایسه مناطق شهری و روستایی حاکی از شباهت الگوی کلی تحرّک همراه با تفاوت در شدت و عوامل مؤثر است؛ بهطوریکه دهکهای پایین شهری نسبت به دهکهای پایین روستایی تحرّک کمتری داشته و خانوارهای روستایی حساسیت بیشتری نسبت به ویژگیهای جمعیتی و شرایط اقتصادی نشان میدهند. نتایج مدلهای رگرسیون پانلی نقش معنادار سن سرپرست، اندازه خانوار، مالکیت داراییها، دسترسی به اینترنت، الگوی مخارج و متغیرهای کلان اقتصادی را در تعیین جایگاه درآمدی و تحرّک دهکی تأیید میکند. تورم، بهویژه در مناطق شهری، یکی از مهمترین موانع ارتقای درآمدی خانوارها محسوب میشود. این یافتهها بر ضرورت اتخاذ سیاستهای هدفمند منطقهای تأکید دارند که از طریق کنترل تورم، تقویت درآمد واقعی خانوارها، بهبود دسترسی به داراییها و توسعه زیرساختهای اطلاعاتی، زمینه افزایش فرصتهای تحرّک درآمدی را فراهم سازند</span>.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108510_b99d782d4f5f85da4cb24786ef0a306c.pdfانتشارات دانشگاه تهرانتحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران2008-483857220260622Designing a Market-Oriented Agricultural Extension System in Yazd Provinceطراحی یک سیستم ترویج کشاورزی بازارمحور در استان یزد40542410823710.22059/ijaedr.2026.415938.669437FAامیررضارضاییگروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران0000-0002-5286-763XJournal Article20260605Agricultural extension systems in arid regions must respond simultaneously to resource scarcity, fragmented institutions, market volatility, and the limited bargaining power of smallholders. This study designed a context-specific Market-Oriented Agricultural Extension (MOAE) system for Yazd province, Iran, using Soft Systems Methodology (SSM). Empirical material was generated during a two-day participatory workshop with 29 agricultural extension and development experts purposively selected for their professional experience. Workshop statements were thematically organized and examined through rich-picture development, CATWOE analysis, root definition, conceptual modeling, comparison with the perceived real-world situation, and identification of feasible and desirable changes. The analysis identified interdependent needs related to local needs assessment, market and value chain development, multi-actor coordination, human and social capital, knowledge integration, private advisory services, institutional continuity, investment, and market risk management. The resulting design comprises three interacting subsystems: extension–farmer–market–consumer interaction; policy, regulation, and support; and research, education, and adaptive learning. Five implementation principles connect these subsystems: human and social capital development; market responsiveness and value-chain orientation; decentralized and accountable governance; multi-actor networking and adaptive learning; and risk management and smallholder inclusion. The study contributes a system-design perspective to the MOAE literature by showing how SSM can translate an ill-structured regional problem into a locally differentiated institutional architecture. The model remains conceptual and should be validated with farmers, value-chain actors, financial institutions, and consumers before pilot implementation.طراحی نظام ترویج کشاورزی بازارمحور در استان یزد<br><br>چکیده<br><br>نظامهای ترویج کشاورزی در مناطق خشک ناگزیرند بهطور همزمان به چالشهایی همچون کمبود منابع، پراکندگی نهادی، نوسانات بازار و قدرت چانهزنی محدود بهرهبرداران خرد پاسخ دهند. پژوهش حاضر با بهرهگیری از روششناسی سیستمهای نرم (SSM)، به طراحی یک نظام ترویج کشاورزی بازارگرای متناسب با شرایط استان یزد پرداخت. دادههای پژوهش از طریق یک کارگاه مشارکتی دو روزه با حضور ۲۹ نفر از متخصصان ترویج و توسعه کشاورزی که بهصورت هدفمند و بر اساس تجربه حرفهای انتخاب شده بودند، گردآوری شد. دادههای حاصل از کارگاه پس از سازماندهی موضوعی، با استفاده از مراحل توسعه تصویر غنی (Rich Picture)، تحلیل CATWOE، تدوین تعریف ریشهای (Root Definition)، مدلسازی مفهومی، مقایسه با وضعیت ادراکشده دنیای واقعی و شناسایی تغییرات مطلوب و امکانپذیر مورد تحلیل قرار گرفت. یافتهها نشان داد که طراحی یک نظام ترویج بازارگرا مستلزم توجه همزمان به مجموعهای از نیازهای بههمپیوسته است؛ از جمله نیازسنجی محلی، توسعه بازار و زنجیره ارزش، هماهنگی میان ذینفعان، تقویت سرمایه انسانی و اجتماعی، یکپارچهسازی دانش، توسعه خدمات مشاورهای بخش خصوصی، تداوم نهادی، سرمایهگذاری و مدیریت ریسک بازار. بر اساس این یافتهها، الگوی پیشنهادی از سه زیرسامانه تعاملی تشکیل شد: تعامل میان ترویج، کشاورز، بازار و مصرفکننده؛ سیاستگذاری، مقررات و حمایت؛ و پژوهش، آموزش و یادگیری تطبیقی. این زیرسامانهها از طریق پنج اصل اجرایی به یکدیگر پیوند میخورند: توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی، پاسخگویی به بازار و جهتگیری زنجیره ارزش، حکمرانی غیرمتمرکز و پاسخگو، شبکهسازی میان ذینفعان همراه با یادگیری تطبیقی، و مدیریت ریسک همراه با حمایت از بهرهبرداران خرد. این پژوهش با ارائه یک رویکرد مبتنی بر طراحی نظام، به ادبیات ترویج کشاورزی بازارگرا کمک میکند و نشان میدهد که چگونه روششناسی سیستمهای نرم میتواند یک مسئله پیچیده و فاقد ساختار روشن در سطح منطقهای را به یک معماری نهادی متناسب با شرایط محلی تبدیل کند. با این حال، مدل ارائهشده ماهیتی مفهومی دارد و پیش از اجرای آزمایشی، لازم است با مشارکت کشاورزان، بازیگران زنجیره ارزش، نهادهای مالی و مصرفکنندگان اعتبارسنجی شود.<br><br>واژگان کلیدی: ترویج کشاورزی بازارگرا؛ روششناسی سیستمهای نرم؛ نظامهای نوآوری کشاورزی؛ حکمرانی غیرمتمرکز؛ زنجیره ارزش؛ مناطق خشک؛ استان یزد.https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108237_18142bb03a56f647dc73d9d184228661.pdf