انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران 2008-4838 57 2 2026 06 22 Evaluating the Explanatory Power of Behavioral Models in Measuring Food Inflation Uncertainty in Iran: A Confrontation between GARCH and Rational Inattention Models ارزیابی قدرت تبیین مدل‌های رفتاری در سنجش نااطمینانی تورم مواد غذایی ایران؛ تقابل الگوهای GARCH و بی‌توجهی عقلانی 243 258 108076 10.22059/ijaedr.2026.413778.669433 FA محمد رضوانی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی ، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0003-3408-6677 الهام وفائی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، سازمان برنامه و بودجه، تهران، ایران. 0000-0001-5496-2916 مهدی پندار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. 0000-0002-4350-575X Journal Article 2026 05 06 This study investigates the behavioral roots of persistence in food price inflation volatility and compares its dynamics across urban and rural areas of Iran over the period from April 2003 to January 2026. To this end, a hybrid approach is employed, combining GARCH family models with structural break controls via Fourier trigonometric functions and a semi-parametric model grounded in Rational Inattention theory—which relies on the information flow rate parameter. The findings indicate that the Rational Inattention model, by accounting for information processing capacity constraints, exhibits higher out-of-sample predictive power and explanatory ability-as measured by RMSE and MAE—compared to traditional GARCH and Fourier-GARCH models. The information flow rate in urban areas is estimated to be approximately 2.7 times that of rural areas, indicating a deep information gap between these two markets and the primary cause of stronger volatility persistence in rural regions. Furthermore, based on the Directional Volatility Ratio index, which decomposes variance into upward and downward components, the results reveal that in rural areas, positive price shocks (upward risks) are the main source of uncertainty, whereas in urban areas, volatility stemming from the deflation of price bubbles and mean reversion plays the dominant role in generating fluctuations. Finally, these results underscore the need to upgrade information infrastructure in rural areas and to adopt stabilization policies that account for the distinct behavioral structure of each market. در پژوهش حاضر به واکاوی ریشه‌های رفتاری پایداری نوسانات تورم مواد غذایی و مقایسه پویایی‌های نوسان در مناطق شهری و روستایی ایران طی بازه زمانی فروردین ۱۳۸۲ تا دی ۱۴۰۴ پرداخته شده است. در این راستا، از یک رویکرد ترکیبی شامل مدل‌های خانواده GARCH با کنترل شکست‌های ساختاری از طریق توابع مثلثاتی فوریه و مدل نیمه‌پارامتریک مبتنی بر نظریه بی‌توجهی عقلانی (مبتنی بر نرخ جریان اطلاعات) استفاده شده است. یافته‌های پژوهش با استفاده از شاخص‌های ارزیابی RMSE و MAE نشان می‌دهد، مدل بی‌توجهی عقلانی به دلیل لحاظ کردن محدودیت ظرفیت پردازش اطلاعات، قدرت پیش‌بینی برون‌نمونه‌ای و تبیین‌کنندگی بالاتری نسبت به الگوهای سنتی GARCH و Fourier-GARCH دارد. بر اساس نتایج، نرخ جریان اطلاعات در مناطق شهری حدود 7/2 برابر مناطق روستایی برآورد شده است که نشان‌دهنده‌‌‌ی شکاف اطلاعاتی عمیق میان این دو بازار و علت اصلی پایداری شدیدتر نوسانات در مناطق روستایی است. همچنین، براساس شاخص نسبت نوسان جهت‌دار که حاصل تفکیک واریانس به دو جزء صعودی و نزولی است، نتایج حاکی از آن است که در مناطق روستایی، تکانه‌های مثبت قیمت (ریسک صعودی) منبع اصلی نااطمینانی هستند، در حالی که در مناطق شهری، نوسانات ناشی از تخلیه حباب‌های قیمتی و بازگشت به میانگین سهم غالب را در ایجاد نوسانات ایفا می‌کنند. در نهایت، این نتایج بر ضرورت ارتقای زیرساخت‌های اطلاع‌رسانی در مناطق روستایی و اتخاذ سیاست‌های ثبات‌بخش متناسب با ساختار رفتاری هر بازار تأکید دارد. https://ijaedr.ut.ac.ir/article_108076_a3f0479db24180a899e6b0d3ff0df9be.pdf