انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران 2008-4838 56 4 2025 12 22 Evaluation of the Damage Caused by Reduced Flow of the Harirod River on Groundwater and Agricultural Farming in the Sarakhs Plain ارزیابی خسارت کاهش دبی رودخانه هریرود بر آب‌های زیرزمینی و کشاورزی زراعی در دشت سرخس 357 375 106181 10.22059/ijaedr.2026.391392.669361 FA حامد اکبرپور گروه اقتصاد کشاورزی ، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران سعید یزدانی گروه اقتصاد کشاورزی ، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران حامد رفیعی گروه اقتصاد کشاورزی ، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران ایرج صالح گروه اقتصاد کشاورزی ، دانشکده کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 03 08 The Harirod River, a key water resource for the Sarakhs Plain, has experienced an average flow reduction of over 63% in the past two decades due to a combination of natural and anthropogenic factors. This decline in river flow has led to numerous environmental consequences, including a drop in groundwater levels, increased dust storms, and land subsidence in the plain. These impacts have been further exacerbated by transboundary actions, such as the construction of the Salma Dam in Afghanistan, significantly affecting the livelihoods of farmers and the environment in the Sarakhs Plain. This situation underscores the necessity of evaluating the economic consequences of reduced shared water resources. This study hypothesizes that if the policy of transferring water from agricultural to domestic use in the Doosti Dam had not been implemented, and if the water available to farmers in the Sarakhs Plain had been allocated according to the treaty (equivalent to one-third of the Harirod River's inflow), the extent of damage to the agricultural sector and groundwater resources in the Sarakhs Plain due to reduced river flow could have been determined.h Method. رودخانه هریرود، به‌عنوان یکی از منابع آبی حیاتی دشت سرخس، طی دو دهه گذشته بر اثر عوامل طبیعی و انسانی با کاهشی بیش از ۶۳ درصدی در میانگین دبی مواجه شده است. این کاهش، پیامدهای طبیعی شدیدی نظیر افت سطح آب‌های زیرزمینی، افزایش ریزگردها و فرونشست زمین را در پی داشته که با اقدامات فرامرزی همچون احداث سد سلما در افغانستان تشدید شده و تأثیرات عمیقی بر معیشت کشاورزان و محیط‌زیست منطقه گذاشته است. این شرایط، لزوم ارزیابی اقتصادی پیامدهای ناشی از کاهش منابع آبی مشترک را پررنگ می‌سازد. مطالعه حاضر با به‌کارگیری مدل برنامه‌ریزی ریاضی مثبت و با فرض عدم انتقال آب کشاورزی به شرب در سد دوستی و تخصیص یک‌سوم آورده رودخانه طبق معاهده به کشاورزان، به برآورد خسارت‌های ناشی از کاهش دبی در بازه ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۰ پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد کاهش دبی، خسارتی تجمعی معادل ۷٬۰۳۶ میلیارد ریال به بخش کشاورزی زراعی و ۸٬۲۱۹ میلیارد ریال به منابع آب زیرزمینی وارد کرده و سطح زیرکشت را نیز ۵۰٬۳۷۵ هکتار نسبت به دوره پایه کاهش داده است. با توجه به این برآوردها، نتایج این مطالعه می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای علمی و حقوقی برای افزایش قدرت چانه‌زنی ایران در دیپلماسی آب و پیگیری جبران خسارات از کشور بالادستی در مجامع بین‌المللی مورد استفاده قرار گیرد. https://ijaedr.ut.ac.ir/article_106181_2530261e5865a9c6d73cbefd55ebe9a9.pdf