انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران 2008-4838 56 4 2025 12 22 Exploring the Barriers and Constraints to the Adoption of the Dry Direct-Seeded Rice System among Paddy Farmers واکاوی موانع و چالش های به‌کارگیری سیستم خشکه‌کاری برنج در میان شالیکاران 399 419 105899 10.22059/ijaedr.2026.407996.669408 FA مرتضی پاشا گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. فاطمه رزاقی گروه ترویج و آموزش کشاورزی دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران طاهر عزیزی خالخیلی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. محمد مهدی مردانشاهی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2025 12 15 Given the issue of  intensifying climate change and growing environmental risks, the adoption of dry direct-seeded rice (Dry-DSR) cultivation has increasingly been recognized as a strategic approach for reducing water and labor inputs while maintaining crop performance. This system has become particularly important in efforts to strengthen national food security<strong>.</strong> This study aims to identify and prioritize the key barriers to the adoption of the Dry-DSR system among rice farmers in eastern Mazandaran Province during the 2022–2023 cropping season. This research is applied in purpose and follows a descriptive–survey design. The target population consisted of 27292 rice farmers in eastern Mazandaran., that  sample size of 294 respondents was determined, and participants were selected using proportionate multistage random. Data were collected using a researcher-designed questionnaire based on the PESTEL framework, and reliability was confirmed through Cronbach’s alpha coefficients exceeding 0.7. Data analysis was carried out using Confirmatory Factor Analysis (CFA) with the Partial Least Squares (PLS) method in SmartPLS version 3.0. Results from the factor analysis revealed that among the six PESTEL dimensions, economic barriers (0.897) were the most influential factor shaping farmers’ reluctance to adopt Dry-DSR. This was followed by political (0.837), environmental (0.813), legal (0.808), technological (0.731), and social (0.727) barriers. Within the economic dimension, “insufficient governmental banking facilities and credit” emerged as the most critical constraint, while within the political dimension, “lack of governmental oversight of groundwater extraction” was identified as the primary barrier.<strong> </strong>The findings indicate that the major obstacles to adopting the Dry-DSR system in the region stem not from limited awareness or technological shortcomings, but rather from structural issues related to agricultural financing and water governance. Accordingly, the successful promotion and expansion of Dry-DSR cultivation will require policy measures such as providing long-term subsidized loans and strengthening monitoring and enforcement mechanisms within water resource management regulations. باتوجه به تشدید تغییرات اقلیمی و مخاطرات محیطی، امروزه ضرورت پذیرش سیستم خشکه‌کاری برای کاهش مصرف آب و نیروی کار و در عین حال حفظ عملکرد، به‌منظور تامین امنیت غذایی کشور، مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر یک مطالعه پیمایشی و توصیفی است که با هدف شناسایی و اولویت‌بندی مهم‌ترین موانع پذیرش سیستم خشکه‌کاری برنج در میان شالیکاران شرق استان مازندران در سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ انجام شد. جامعه آماری تحقیق شامل بهره‌برداران شالیکار شرق استان مازندران (۲۷۲۹۲ نفر) بود. نمونه مورد مطالعه ۲۹۴ نفر بودند که با روش نمونه‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای با انتساب متناسب انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته بود که پایایی آن از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (بالاتر از 7/0) تأیید شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل عاملی تأییدی و بر اساس مدل شش بُعدیPESTEL  انجام شد. بر اساس نتایج، موانع اقتصادی با ضریب مسیر 897/0  به‌عنوان مؤثرترین مانع در به‌کارگیری سیستم خشکه‌کاری شناخته شد. پس از آن به‌ترتیب موانع سیاسی (837/0)، زیست‌محیطی (813/0)، قانونی (808/0)، تکنولوژیکی (731/0) و اجتماعی (727/0) قرار گرفتند. در بُعد موانع اقتصادی، «کافی نبودن تسهیلات و اعتبارات بانکی دولتی» و در بُعد موانع سیاسی، «عدم نظارت دولت در برداشت آب منابع زیرزمینی» به‌عنوان مهم‌ترین متغیرها شناسایی شدند. نتیجه‌گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که موانع به‌کارگیری سیستم خشکه‌کاری در منطقه، بیش از آنکه ریشه در ضعف آگاهی یا تکنولوژیکی داشته باشد، ریشه در مشکلات ساختاری در سطوح تأمین مالی و حکمرانی آب دارد. بنابراین، توسعه موفقیت‌آمیز این سیستم نیازمند اتخاذ سیاست‌هایی چون تخصیص وام‌های بلندمدت و یارانه‌ای و نیز تقویت نظارت بر اجرای قوانین و سیاست‌های مدیریت منابع آب است. https://ijaedr.ut.ac.ir/article_105899_eb83fc12b959399fee1bb055dd24aba4.pdf