انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران 2008-4838 56 4 2025 12 22 Key factors for improving water security in agricultural farming units in Hamedan Province عوامل کلیدی در بهبود امنیت ‌‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان 251 270 105851 10.22059/ijaedr.2026.404297.669393 FA مهسا معتقد گروه برنامه‌ریزی و توسعه کشاورزی، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. شهلا چوبچیان گروه ترویج و آموزش کشاورزی‌، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 10 19 Climate change significantly impacts water availability, making water security in agriculture crucial for sustainability. This study aimed to identify key factors for improving water security in agricultural farming units in Hamedan Province during 2022-2023. The statistical population consisted of 100 experts from the Hamedan Provincial Regional Water Company, Agricultural Jihad Organizations, and Rural Cooperatives. Using the Krejcie-Morgan table, a sample size of 80 was determined, and simple random sampling was employed. Data were collected via a questionnaire whose validity was confirmed by agricultural experts and faculty members, with reliability assessed through Cronbach's alpha coefficient. Data analysis was performed using Smart-PLS3 and SPSS25 software. Results indicated that the most critical factor explaining water security improvement was the "managerial-institutional indicator" with a path coefficient of 0.960. This indicator held greater priority and influence than the "economic indicator" (path coefficient: 0.873) and the "technical-infrastructural indicator" (path coefficient: 0.865). Overall, water security enhancement in Hamedan's agricultural units is predominantly influenced by managerial-institutional factors. Strengthening these factors plays a more decisive role in achieving agricultural sustainability compared to economic and technical-infrastructural dimensions. Therefore, prioritizing water security and its indicators emerges as an essential prerequisite for sustainable agricultural development and the sustainability of agro-ecosystems in Hamedan Province. Accordingly, policies for improving water security in Hamedan's agricultural sector should focus on: strengthening water governance, enhancing farmer participation in water-related decision-making, building institutional and educational capacity among farmers, and improving coordination mechanisms among water and agricultural management institutions. باتوجه به تأثیر تغییرات‌اقلیمی بر دسترسی و فراوانی منابع آبی، دستیابی و حفظ امنیت‌آبی در بخش کشاورزی امری حیاتی است. از این‌رو، ارتقای امنیت‌آبی یکی از ضرورت‌های کلیدی و عملی برای پایداری این بخش به شمار می‌رود. تحقیق حاضر با هدف شناسایی عوامل کلیدی در بهبود امنیت‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان طی سال‌های 1402-1401 انجام شد. جامعه‌‌آماری تحقیق 100 نفر از کارشناسان شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان همدان، سازمان‌های جهاد کشاورزی و تعاون روستایی استان همدان بودند. حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی-مورگان 80 نفر محاسبه و نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده انجام شد. ابزار تحقیق، پرسشنامه بود که روایی آن را گروهی از متخصصان کشاورزی و اعضای هیئت علمی تأیید و پایایی آن نیز با ضریب آلفای کرونباخ سنجیده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزارهای Smart-PLS3 و SPSS25 انجام پذیرفت. براساس نتایج، کلیدی‌ترین عامل در تبیین بهبود امنیت‌آبی، «نشانگر مدیریتی-نهادی» با ضریب مسیر96/0 بود. این نشانگر نسبت به ‌نشانگر «اقتصادی» با ضریب مسیر 873/0 و نشانگر «فنی-زیرساختی» با ضریب مسیر 865/0 از اولویت و تأثیر بیشتری برخوردار بود. در مجموع، بهبود امنیت‌آبی در واحدهای بهره‌برداری کشاورزی استان همدان بیش از هر چیز متأثر از مؤلفه‌های مدیریتی–نهادی  ارزیابی شد و تقویت این مؤلفه‌ها در مقایسه با ابعاد اقتصادی و فنی–زیرساختی، نقشی تعیین‌کننده‌تر در دستیابی به پایداری بخش کشاورزی ایفا می‌کند. بنابراین، محوریت قراردادن امنیت‌آبی و نشانگرهای آن، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در مسیر توسعه پایدار کشاورزی و در نهایت پایداری اکوسیستم‌های زراعی استان همدان شناخته می‌شود. براین اساس، پیشنهاد می‌شود سیاست‌های بهبود امنیت‌آبی در بخش کشاورزی استان همدان بر تقویت حکمرانی آب، ارتقای مشارکت بهره‌برداران کشاورزی در تصمیم‌گیری‌های آبی، توانمندسازی نهادی و آموزشی کشاورزان و بهبود سازوکارهای هماهنگی میان نهادهای متولی آب و کشاورزی متمرکز شود. https://ijaedr.ut.ac.ir/article_105851_bb7ae05cb662bee5848ca9f9081496ce.pdf