انتشارات دانشگاه تهران تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران 2008-4838 56 3 2025 11 22 Increasing Farmers’ Social Responsibility for Sustainable Use of Water: Examining the Role of Communication-Educational Networks ارتقاء رفتار مسئولیت‌پذیری اجتماعی کشاورزان برای مصرف پایدار آب: بررسی نقش شبکه‌های ارتباطی-آموزشی 121 142 102313 10.22059/ijaedr.2025.388478.669349 FA سوسن نوربخش زامله گروه ترویج و آموزش کشاورزی پایدار و منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه 0009-0009-9754-7881 لاله صالحی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران فیض الله منوری فرد پسادکترای آموزش کشاورزی و مدرس دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2025 01 08 As agricultural water resources shrink and global food security faces increasing threats, enhancing farmers’ social responsibility has emerged as a critical strategy for sustainable water management. Recognizing the pivotal role of communication and educational networks in shaping this responsibility, the United Nations emphasizes their potential to drive meaningful change. However, little is known about how these networks influence the four dimensions of farmers’ social responsibility—economic, ethical, philanthropic, and legal. This study addresses this gap by examining the effects of diverse communication and educational networks on sustainable water use by farmers in the Bilevar Plain, Kermanshah Province. From a population of 3,500 farmers, 300 participants were selected using Cochran’s formula and the proportional stratified sampling method from the Razavar and Mian Darband districts. A researcher-designed questionnaire, validated by experts and achieving a Cronbach’s alpha of 0.78 or higher, served as the primary data collection tool. Analysis using ordered logistic regression in Stata/MP17.0 revealed significant disparities in how different educational approaches impacted social responsibility. Open education was the most effective approach, bolstering economic, ethical, and philanthropic responsibilities. In contrast, extension education showed limited success, marginally improving legal responsibility while negatively affecting other dimensions. These findings highlight the urgent need to design targeted and context-sensitive educational programs that enhance farmers’ multidimensional social responsibility. By addressing gaps in communication and educational strategies, this research offers actionable insights for advancing sustainable water management and fostering resilience in agricultural communities. با توجه به افزایش نگرانی‌ها دربارۀ کاهش منابع آب کشاورزی و به خطر افتادن امنیت غذایی جامعۀ بشری، تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی در کشاورزان که به‌طور عمیقی تحت تأثیر شبکه‌های ارتباطی-آموزشی آنان قرار دارد به‌ عنوان یکی از راهبردهای مدیریت پایدار آب از سوی سازمان ملل شناخته شده است. با این حال، هنوز پژوهش‌ها دربارۀ مسئولیت‌پذیری اجتماعی کشاورزان و تأثیر شبکه‌های ارتباطی-آموزشی مختلف در تقویت ابعاد چهارگانۀ آن کمیاب است. بنابراین، هدف این پژوهش بررسی جایگاه انواع شبکه‌های ارتباطی-آموزشی در تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی کشاورزان نسبت به مصرف پایدار آب بود. جامعۀ آماری شامل کشاورزان دشت بیلوار در استان کرمانشاه بود (3500 =N). حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 300 تن تعیین و با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای انتساب متناسب در دو دهستان «رازآور» و «میان دربند» انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای محقق ساخته بود که روایی و پایایی آن از طریق متخصصان موضوعی و محاسبۀ ضزیب آلفای کرونباخ برای بخش‌های مختلف تأیید شد (78/0 ≤α). داده‌ها در محیط نرم‌افزار Stata/MP17.0 تحلیل شد. یافته‌های رگرسیون لجستیک ترتیبی نشان داد که تأثیر رسانه‌های مختلف آموزشی بر ابعاد مسئولیت‌پذیری اجتماعی کشاورزان متفاوت است و طراحی، اجر و محتوای این رسانه‌ها نقش مهمی در نتایج آنها دارد. آموزش‌های ترویجی آزاد به عنوان مؤثرترین ابزار برای تقویت مسئولیت‌پذیری اقتصادی، اخلاقی و بشردوستانه شناسایی شدند، در حالی‌که آموزش‌های ترویجی سنتی تأثیری محدود آن هم برای مسئولیت‌پذیری قانونی داشتند و در سایر موارد اثر منفی نشان دادند.  https://ijaedr.ut.ac.ir/article_102313_e8bdae4794ded306091db2e89a967996.pdf